ಹಂಪಿ… ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಪುರಾತನ ನಗರವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಲ್ಲ, ಅದು ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಧನೆಯ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹಂಪಿ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವ, ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.

ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ

ಹಂಪಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಆಧಾರ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆ, ಭವ್ಯ ಗೋಪುರಗಳು, ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಶೋಭಿತ ಸ್ತಂಭಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕಠಿಣ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದು, ಆ ಕಾಲದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಾಸ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ, ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಜಮಹಲ್ ಸಮೂಹ, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೀದಿಗಳು, ಜಲವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಮಗ್ರ ನಗರ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಲ್ಲ; ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಗರ ಸಂರಚನೆಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.

ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಾಲಯ – ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಶೃಂಗಾರ

ಹಂಪಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದರೆ ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮೂಹ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ (Stone Chariot) ವಿಜಯನಗರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಚಕ್ರಗಳು, ಅಲಂಕೃತ ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸ್ತಂಭಗಳು (Musical Pillars) ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಗೀತ ಸ್ತಂಭಗಳು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ವಿಭಿನ್ನ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಆ ಕಾಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯದ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆ.

ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ – ಜೀವಂತ ಪರಂಪರೆ

ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯವು ಹಂಪಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಪೂಜಾ ಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಭವ್ಯ ಗೋಪುರ, ಉದ್ದವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಮಂಟಪಗಳು ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಸೊಬಗು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಹಜಾರ ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಜವೈಭವ

ಹಜಾರ ರಾಮ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ರಾಮಾಯಣದ ಶಿಲ್ಪಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆತ್ತನೆ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ರಾಜಮನೆತನದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ರಾಜವಂಶದ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಲೋಟಸ್ ಮಹಲ್, ಆನೆಗೋಡು (Elephant Stables), ಮತ್ತು ಕಮಲಾಕಾರದ ಮಹಲ್‌ಗಳು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂವಾದವನ್ನು ಹಂಪಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಲವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಯೋಜನೆ

ಹಂಪಿಯ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕೇವಲ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಲವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ತಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಕೆರೆಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಗರ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು.